user_mobilelogo

    Analizując aktualne trendy w architekturze wnętrz nie można uciec przed pojęciem minimalizmu. Po zapoznaniu się z projektami minimalistycznymi pojawia się jednak pytanie o to, czym właściwie JEST minimalizm?

 

   Pierwszym skojarzeniem, które przychodzi na myśl w związku z hasłem to prostota, świadome ograniczenie.  Potoczne rozumienie terminu pokrywa się co do idei z definicjami słownikowymi. Wg "SJP" minimalizm to „ograniczenie do minimum wymagań, potrzeb, dążeń itp.”, albo „kierunek zacieśniający granice poznania do tego, co jest dostępne zmysłom i doświadczeniu1.

 Robert Morris, Untitled 1965; Rekonstrukcja

   Minimalizm może się przejawiać w muzyce, postulując „powrót do prostoty melodii i harmonii, dominację rytmu i powtarzalność motywów2. Nawiązuje wówczas często do melodyki kultur plemiennych, np. afrykańskich.  Pojęcie minimalizmu w kontekście sztuk wizualnych narodziło się jednak najwcześniej, bo w 1965 r., i określa dzieła artystów amerykańskiej sceny artystycznej lat 50-tych XX wieku, np. Roberta Morrisa, Donalda Juddera oraz Carla Andre3.  Minimalizm w sztuce (minimal art) jest „kierunkiem zakładającym ograniczenie środków wyrazu do podstawowych kształtów i zestawień barw4 , charakteryzującym się „prostotą, monumentalnością i geometryzacją form”.

 

   Minimalizm w architekturze pojawia się od połowy lat 80-tych XX wieku. Jako termin bywa zamiennie stosowany z architekturą prostoty, a powstanie kierunku tłumaczy się na  trzy sposoby:

  • Minimalizm jest przekornym przeciwieństwem. To przejaw buntu skierowanego przeciwko formalnemu bogactwu sztuki postmodernistycznej, pop-artu itp., wynikającego ze zmęczenia wizualnym chaosem i nadmiarem bodźców.
  • Efekt kryzysu ekonomicznego, w którym ornamentyka, nie mające funkcjonalnego uzasadnienia elementy są nieopłacalne ekonomicznie. Uproszczenie formy stanowi próbę maksymalizacji opłacalności produkcji.
  • Efekt wahadłowości estetyki (naprzemienne upodobanie człowieka do prostoty, która cyklicznie przeradza się w przepych i na odwrót, niezmienne prawidło historii sztuki).

 

   Formalnie minimalizm w architekturze czerpie inspiracje z romanizmu i klasztorów cysterskich, których prostota miała ułatwić mnichom kontemplację i obrócenie ku sferze duchowej, a także architektury dalekiego wschodu (zwłaszcza Japonii - modularność, gra światła i cienia, brak zbędnych przedmiotów, spokój, skromność, uporządkowanie), koncepcji odrzucenia ornamentyki propagowanej przez Adolfa Loosa oraz geometryzacji Le Corbusiera, a także idei „Less is more” Miesa van der Rohe.


   Jednak minimalizm nie stanowi wyłącznie kanonu estetycznego, starającego się sprowadzić architekturę do jak najprostszej i najbardziej użytecznej formy. Minimalizm stanowi również filozofię życia, „(…) wydaje się być trendem, który zaistniał jako odpowiedź na masową i bezmyślną konsumpcję.(…) W minimalizmie liczy się to, by posiadane dobra były przede wszystkim praktyczne i nie zagracały swoją obecnością otoczenia minimalisty. Każdy przedmiot powinien mieć swoje przeznaczenie, konkretną funkcję.”5 „Gdy (…) bodźców jest mało, następuje uwrażliwienie.”6

 

 

   Minimalistyczne wnętrza mają więc sprzyjać rozwijaniu uważności, krytycyzmu i zgłębieniu się we własne „ja”. Wydają się być próbą ucieczki przed hałasem, chaosem oraz zabieganiem współczesnego świata, stanowią swoistą oazę spokoju. Wszystkie elementy zakłócające wrażenie harmonii i prostoty są starannie poukrywane, zachowane są proste linie i czyste, nieskomplikowane formy, które ożywają pod wpływem światła. Światłocień odgrywa jedną z kluczowych ról minimalistycznej architektury, a do jego zaistnienia wykorzystywane jest zarówno sztuczne, jak i naturalne światło wpadające przez obszerne połacie okien w ścianach i stropach. Stosuje się raczej monochromatyczne zestawienia barw, które nie działają przytłaczająco, oraz ograniczoną ilość materiałów.


   Jednak „warto nadmienić, że minimalizm to nie ascetyzm. Niewiele zbędnych przedmiotów, ale o wysokiej wartości estetycznej, takich co dobrze się nam kojarzą, (…) stanowią cenny element mieszkania.7  Podobnie oszczędność w formie, upodobanie do jednolitych płaszczyzn nie musi oznaczać oszczędności jako takiej. Paradoksalnie efekt harmonii i prostoty uzyskuje się na ogół przy zastosowaniu szlachetnych i kosztownych materiałów. Stąd minimalizm w architekturze, choć wywodzący się z idei bycia uwznioślającym tłem dla człowieka, może być bardzo wyrafinowany. Preferuje się zestawianie szlachetnych materiałów (kamienia, drewna, ceramiki, szkła, betonu strukturalnego) i przykłada wielką wagę do standardu wykończenia, co wpływa na ogólny koszt realizacji.

 

 
[1] http://sjp.pl/minimalizm
[2] http://pl.wikipedia.org/wiki/Minimalizm_(muzyka)
[3] Dr inż. Arch. Anna Mielnik, “Współczesne tendencje minimalistyczne w architekturze domów jednorodzinnych, cz. I”.
[4] http://sjp.pl/minimal_art
[5] http://ekominimalizm.pl/minimalizm.html
[6] http://drogaminimalisty.blogspot.com/2011/04/o-przeciazeniu-bodzcowym.html
[7] http://drogaminimalisty.blogspot.com/2012/03/kupic-dobrze-rozplanowane-mieszkanie.html
[8] Le Corbusier, „Sztuka dekoracyjna dzisiaj".